FOBID Hoofdcommissie Catalogiseren

HET ACRONIEM IN DE TITEL VAN DE SERIËLE PUBLICATIE

Den Haag, 1994

INHOUDSOPGAVE


1. INLEIDING
2. AANPAK
3. VOORLOPIGE RICHTLIJNEN VOOR DE BEHANDELING VAN EEN ACRONIEM IN DE TITEL VAN SERIËLE PUBLIKATIES
1. De hoofdtitel
1.1 Acroniem is de enige informatie in de primaire bron
1.2 Keuze tussen acroniem en de volledige vorm
1.2.1 Acroniem meer prominent afgedrukt dan de volledige vorm
1.2.2 Volledige vorm meer prominent afgedrukt
1.2.3 Acroniem en de volledige vorm even prominent afgedrukt
1.2.4 Acroniem onlosmakelijk verbonden met de titel
1.2.5 Generieke term

2. Algemene regels m.b.t. varianten en wijzigingen in de titel, hervatting van de seriële publikatie
2.1 Titelveranderingen
2.1.1 Belangrijke titelveranderingen
2.1.2 Kleine titelveranderingen
2.2 Hervatting van de seriële publikatie
2.2.1 Hervatting onder dezelfde titel
2.2.2 Hervatting onder vorige titel

3. Verantwoordelijkheidsvermeldingen

4. BEHANDELING VAN DE 'VIJF STADIA'

1. INLEIDING


Deze nota bevat voorlopige richtlijnen voor de keuze van de hoofdtitel en voor de handelswijze bij titelwijzigingen in die gevallen waarin een acroniem in de titel van een seriële publikatie voorkomt. De aanleiding voor het opstellen van deze richtlijnen is het verzoek van de Werkgroep Seriële Publikaties (WESP) aan de Hoofdcommissie Catalogiseren van de FOBID om aan te geven hoe te handelen in vijf door de werkgroep gedefinieerde 'stadia' waarin een acroniem in de titel van een seriële publikatie voorkomt. Hierop wordt aan de hand van de hier gepresenteerde richtlijnen een antwoord gegeven.
In haar brief van 2 juli 1992 stelt de WESP dat de huidige regelgeving zoals vastgesteld in de Regels voor de Titelbeschrijving 2: beschrijvingsregels voor seriële publikaties en het ISDS-manual te weinig houvast biedt om tot eensluidende oplossingen te komen. Gevraagd wordt om bij het opstellen van richtlijnen de gebruiksvriendelijkheid ervan niet uit het oog te verliezen.

2. AANPAK


Besloten werd om eerst de richtlijnen op te stellen en deze vervolgens te toetsen aan de vijf door de werkgroep gedefinieerde stadia. Als basis voor deze richtlijnen dienen de Regels voor de Titelbeschrijving 2: beschrijvingsregels voor seriële publikaties (RT/S). De paragrafen uit RT/S die in deze nota nader worden uitgewerkt zijn de paragrafen18, 32, 45, 56, 57 en 147. Algemeen geldende regels uit RT/S zijn in deze richtlijnen, behoudens enkele uitzonderingen, niet opnieuw weergegeven. Waar dat zinvol is wordt verwezen naar de relevante paragrafen uit RT/S. De gewenste uitbreiding van de regels is tot stand gekomen door overname, vertaling en aanpassing van de betreffende paragrafen uit het ISDS-manual (1983).
De Hoofdcommissie Catalogiseren heeft ervoor gezorgd geen discrepanties te laten ontstaan tussen de hier gepresenteerde richtlijnen enerzijds en de RT/S en de ISDS-regels anderzijds. Naast deze regelwerken werden tevens de Regeln für wissenschaftliche Bibliotheken RAK-WB; (1983) en de ISBD(S) (Serials, 1988) geraadpleegd. Deze laatste twee publikaties konden niets toevoegen aan hetgeen al in RT/S was opgenomen m.b.t. het acroniem in de serietitel en zijn hier verder niet gebruikt.
Het resultaat is een eenvoudig te gebruiken set richtlijnen voor de behandeling van een acroniem in de titel van seriële publikaties (hoofdstuk 3). Deze richtlijnen kunnen desgewenst in een later stadium worden opgenomen in een herziene uitgave van RT/S. In hoofdstuk 4 wordt voor elk van de door de WESP genoemde stadia de behandeling daarvan conform RT/S, aangevuld met de richtlijnen uit hoofdstuk 3, gegeven.

3. VOORLOPIGE RICHTLIJNEN VOOR DE BEHANDELING VAN EEN ACRONIEM IN DE TITEL VAN SERIËLE PUBLIKATIES

Het woord 'acroniem' dient in het vervolg te worden gelezen als 'acroniem of een aantal initialen'. Het woord 'titelpagina' dient in het vervolg te worden gelezen als 'titelpagina of het alternatief van de titelpagina'. In afwijking van de in hoofdstuk 4 gebruikte terminologie wordt hier voor 'uitgeschreven titel' de term 'volledige vorm' gebruikt, dit conform RT/S. Voor een verklaring van de zogenaamde 'bronnen voor de beschrijving' wordt verwezen naar RT/S p. 29. Het aantal voorbeelden kan in een later stadium worden uitgebreid.

1. DE HOOFDTITEL

Voor de keuze van de hoofdtitel (acroniem of de volledige titel) is de presentatie in de eerste aflevering van de seriële publikatie bepalend. Een eenmaal gekozen hoofdtitel wordt zolang mogelijk gehandhaafd, dit met inachtneming van 2.1.

1.1 ACRONIEM IS DE ENIGE INFORMATIE IN DE PRIMAIRE BRON


Wanneer de enige informatie in de primaire bron bestaat uit een acroniem wordt dit als de hoofdtitel beschouwd, zelfs als het een (onderdeel van een) logo e.d. is. Wanneer de volledige vorm voorkomt in bron 2-3 wordt deze als andere titelgegevens tussen vierkante haken opgenomen. Wanneer de volledige vorm wordt ontleend aan bron 4 dan wordt de volledige vorm niet als andere titelgegevens maar in een annotatie opgenomen. Van de volledige vorm wordt in beide gevallen een titelverdubbeling gemaakt.
b.v. Hoofdtitel: SQB Andere titelgegevens/: Social questions bulletin (bron 2-3), òf: In annotatie/: Social questions bulletin (bron 4) Titelverdubbeling/: Social questions bulletin

1.2 KEUZE TUSSEN ACRONIEM EN DE VOLLEDIGE VORM


1.2.1 Acroniem meer prominent afgedrukt dan de volledige vorm
(zie RT/S par. 18)
Wanneer de titel bestaat uit een acroniem dat opvalt t.o.v. de volledige vorm die ook op de titelpagina voorkomt, wordt het acroniem opgenomen als hoofdtitel en de volledige vorm als andere titelgegevens. Van de volledige vorm wordt een titelverdubbeling gemaakt.
b.v. Hoofdtitel/: BLM Andere titelgegevens/: Bonniers litterära magasin Titelverdubbeling/: Bonniers litterära magasin
Wanneer de volledige vorm en het acroniem niet geheel in overeenstemming met elkaar zijn, dan wordt toch de hierboven beschreven werkwijze gevolgd. Een wijziging in de volledige vorm kan worden verantwoord in een annotatie; er kan dan tevens een titelverdubbeling worden gemaakt.

1.2.2 Volledige vorm meer prominent afgedrukt

Wanneer de volledige vorm meer prominent op de titelpagina is afgedrukt dan het acroniem, of wanneer het acroniem is afgedrukt als logo, dan wordt de volledige vorm de hoofdtitel. Het acroniem wordt beschouwd als titelvariant welke wordt opgenomen in een annotatie. Van het acroniem wordt een titelverdubbeling gemaakt.
b.v. Hoofdtitel: Architectural review In annotatie: Titelvariant: AR Titelverdubbeling: AR

1.2.3 Acroniem en de volledige vorm even prominent afgedrukt
Wanneer de typografische presentatie van het acroniem gelijkwaardig is aan die van de volledige vorm dan is voor de bepaling van de hoofdtitel de volgorde waarin zij op de titelpagina voorkomen doorslaggevend.
Als gekozen wordt voor het acroniem als hoofdtitel dan wordt de volledige vorm van de titel opgenomen als andere titelgegevens. Van de volledige vorm wordt een titelverdubbeling gemaakt (zie par. 1.2.1 en RT/S par. 18). Als gekozen wordt voor de volledige vorm van de titel als hoofdtitel dan wordt het acroniem beschouwd als titelvariant welke wordt opgenomen in een annotatie. Van het acroniem wordt een titelverdubbeling gemaakt (zie 1.2.2).

1.2.4 Acroniem onlosmakelijk verbonden met de titel
Wanneer een acroniem onlosmakelijk verbonden is met de titel wordt RT/S par. 56-57 gevolgd (zie ook de par. 3.1 en 3.2).
Indien op een andere plaats dan de titelpagina een titel voorkomt waarin het acroniem is uitgeschreven wordt deze titel beschouwd als titelvariant welke wordt opgenomen in een annotatie. Van de titelvariant wordt een titelverdubbeling gemaakt.

1.2.5 Generieke term
Wanneer een generieke term als een acroniem wordt weergegeven dan wordt RT/S par. 17 gevolgd. b.v. Hoofdtitel: TB Titelverdubbeling: Technical bulletin / South Dakota State University. Agricultural Experiment Station

2. ALGEMENE REGELS M.B.T. VARIANTEN EN WIJZIGINGEN IN DE TITEL, HERVATTING VAN DE SERIËLE PUBLIKATIE.

2.1 TITELVERANDERINGEN

2.1.1 Belangrijke titelveranderingen
Wanneer er zich belangrijke wijzigingen voordoen in de hoofdtitel van een seriële publikatie dan wordt een nieuwe beschrijving gemaakt. Tussen beide hoofdtitels wordt onderling in een annotatie verwezen (zie RT/S par. 150-151).
Er is sprake van een belangrijke titelverandering wanneer:
a. zelfstandige naamwoorden (inclusief eigennamen), werkwoorden, bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden in de hoofdtitel veranderen, aan de hoofdtitel worden toegevoegd of uit de hoofdtitel worden verwijderd.
b. de volgorde van de woorden in de hoofdtitel verandert.
c. een acroniem in de hoofdtitel verandert, of uit de hoofdtitel verdwijnt.
b.v. Hoofdtitel: C.E.B.S. notes on the science of building voortgezet als: Hoofdtitel: E.B.S. notes on the science of building
d. de naam van de uitgevende instantie welke een onderdeel vormt van de hoofdtitel een belangrijke wijziging ondergaat (zie ook c.). Dit geldt ook in die gevallen 1. waarin er sprake is van een generieke term als hoofdtitel en 2. waarin er sprake is van verandering van de naam van de uitgevende instantie in de verantwoordelijkheidsvermelding (zie par. 1.2.5 en tevens RT/CAT (2e, herz. druk), par. V 82 sub 4).

2.1.2 Kleine titelveranderingen
Wanneer de hoofdtitel van de te beschrijven seriële publikatie in de loop van haar verschijnen kleine wijzigingen ondergaat, wordt er geen nieuwe beschrijving gemaakt, maar wordt de afwijkende vorm van de hoofdtitel of een vermelding dat de titel varieert opgenomen in een annotatie (zie RT/S par. 147). Deze gewijzigde titel kan worden beschouwd als titelvariant waarop een titelverdubbeling wordt gemaakt.
Er is sprake van een minder belangrijke titelverandering wanneer:
a. lidwoorden, voorzetsels en voegwoorden in de hoofdtitel worden vervangen, aan de hoofdtitel worden toegevoegd of uit de hoofdtitel worden verwijderd.
b. spelling, interpunctie of verbuiging van een woord veranderen zonder dat de betekenis van het betreffende woord wordt beïnvloed.
c. de volgorde van paralleltitels verandert of paralleltitels worden toegevoegd.
d. een acroniem dat in een logo e.d. staat, wordt toegevoegd of verwijderd, behalve wanneer een dergelijk acroniem een integraal deel van de titel wordt.
b.v. Hoofdtitel: Architectural design In annotatie: Titelvariant: AD Titelverdubbeling: AD

2.2 HERVATTING VAN DE SERIËLE PUBLIKATIE

2.2.1 Hervatting onder dezelfde titel
Wanneer een seriële publikatie wordt hervat na een periode waarin zij niet is verschenen, dan wordt er geen nieuwe beschrijving gemaakt.

2.2.2 Hervatting onder vorige titel
Wanneer een seriële publikatie, die onder een andere titel is voortgezet, op den duur weer verschijnt onder de eerdere titel dan wordt toch een nieuwe beschrijving gemaakt (a-b-a constructie).

3. VERANTWOORDELIJKHEIDSVERMELDINGEN

3.1
Wanneer een verantwoordelijkheidsvermelding als deel van de hoofdtitel voorkomt in een afgekorte vorm als acroniem, wordt deze in het veld voor de verantwoordelijkheidsvermelding herhaald in haar volledige vorm, mits deze vorm in de te beschrijven aflevering voorkomt (zie RT/S par. 56).
b.v. A.L.A. Bulletin / American Library Association
3.2
Wanneer de hoofdtitel bestaat uit een acroniem dat een verantwoordelijkheidsvermelding vertegenwoordigt, wordt de volledige vorm opgenomen als verantwoordelijkheids-vermelding, mits deze vorm in de te beschrijven aflevering voorkomt (zie RT/S par. 57).
b.v. A.C.O.A. / Administrative and Clerical Officers' Association

4. BEHANDELING VAN DE 'VIJF STADIA'

De vijf verschillende stadia die door de WESP worden onderscheiden staan hieronder cursief afgedrukt. Per stadium wordt daaronder de behandeling voorgesteld waarbij gebruik is gemaakt van de voorlopige richtlijnen zoals die door de Hoofdcommissie Catalogiseren zijn opgesteld (zie hoofdstuk 3). Voor een verklaring van de bronnen voor de beschrijving (bron 1-4) wordt verwezen naar RT/S p. 29.
a) acroniem is vanaf begin van de publikatie gevoerd; in principe is dit geen probleem tenzij het acroniem verdwijnt: voorbeeld 'ANQ'.
Het acroniem wordt de hoofdtitel wanneer het acroniem als enige titel, of meer prominent dan de uitgeschreven titel op de titelpagina of het alternatief daarvan (bron 1) voorkomt (zie par. 1.1 en par. 1.2.1.). De uitgeschreven titel die wordt ontleend aan bron 1,2 of 3 wordt als 'andere titelgegevens' opgenomen. De uitgeschreven titel die wordt ontleend aan bron 4 wordt in een annotatie opgenomen. In beide gevallen wordt er een titelverdubbeling gemaakt. Als het acroniem verdwijnt dan is er sprake van een titelverandering (zie par. 2.1.1 onder a.).
b) acroniem duikt na verloop van tijd op naast de compleet uitgeschreven titel (voor het gemak vanaf nu 'uitgeschreven titel' genoemd), maar het acroniem vervangt die titel nog niet, het is vooralsnog als logo of vignet gepresenteerd: voorbeeld 'DWB'.
De uitgeschreven titel wordt als hoofdtitel gehandhaafd (zie par. 1). Het acroniem kan in een annotatie worden opgenomen. Desgewenst kan op het acroniem een titelverdubbeling worden gemaakt. Deze oplossing geldt ook indien het acroniem prominenter in de primaire bron is vermeld dan de volledige vorm (zie c.).
c) acroniem wordt na enige tijd geprononceerd afgedrukt en vervangt binnen afzienbare tijd de uitgeschreven titel. De uitgeschreven titel is dan vaak alleen nog terug te vinden op de binnenomslag van de losse afleveringen of is nog wel gevoerd op de afgeronde titelpagina (bij titel/inhoudsopgave) van het in te binden deel: voorbeeld 'British medical journal' werd 'BMJ'.
Als vanuit de primaire bron van de eerste aflevering eenmaal gekozen is voor de uitgeschreven titel als hoofdtitel blijft deze hoofdtitel gehandhaafd, zelfs wanneer na verloop van tijd het acroniem prominenter wordt afgedrukt. Wanneer echter de uitgeschreven titel uit de primaire bron verdwijnt is er sprake van een belangrijke titelverandering en wordt een nieuwe beschrijving gemaakt (zie par. 2.1.1). Tussen deze titels wordt onderling in een annotatie verwezen.
d) acroniem blijft gevoerd worden op basis van de initialen van de voormalige uitgeschreven titel, maar de huidige uitgeschreven titel die naast het acroniem wordt gevoerd wijkt daar duidelijk van af; het acroniem staat dus niet meer voor de oorspronkelijke betekenis (voorbeelden zijn momenteel niet beschikbaar maar het geval is in den lande wel gesignaleerd).
Een eenmaal uit de primaire bron gekozen hoofdtitel wordt zo lang mogelijk gehandhaafd (zie par. 1). Als dus eenmaal voor het acroniem als hoofdtitel gekozen is wordt deze gehandhaafd ook wanneer de uitgeschreven titel die naast het acroniem wordt gevoerd, verandert. De 'andere titelgegevens' betreffende de voormalige uitgeschreven titel worden in dat geval ook niet veranderd. Wel kan de van het acroniem afwijkende uitgeschreven titel worden opgenomen in een annotatie. Er wordt dan tevens een titelverdubbeling gemaakt.
e) acroniem als hoofdtitel verdwijnt na enige tijd en wordt vervangen door de voormalige uitgeschreven titel (zogenaamde a-b-a constructie) of door een totaal nieuwe uitgeschreven titel: voorbeeld 'Toneel teatraal' werd 'TT' en is nu 'Toneel theatraal'; terugkeer naar exact dezelfde titel komt ook voor.
In geval van belangrijke titelveranderingen zoals hierboven wordt er een nieuwe hoofdtitel gemaakt, zowel van TT; als van Toneel theatraal (zie par. 2.1.1), ook wanneer men zou terugkeren naar exact dezelfde (eerste) titel Toneel teatraal (zie par. 2.2.2).

vorige    Terug naar de vorige pagina: Regels

terug    Terug naar de welkomstpagina van de WESP